Wystawa „Pęknięty modernizm” Marii Jaremy to świeże, pogłębione spojrzenie na twórczość jednej z najbardziej oryginalnych artystek polskiego modernizmu XX wieku. Ekspozycja pozwala zobaczyć jej dorobek nie tylko jako część historii sztuki, ale jako żywy, dynamiczny zapis napięć – osobistych, społecznych i artystycznych.
Pęknięty modernizm – wystawa Marii Jaremy w Warszawie
Maria Jarema ukończyła studia na Wydziale Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie w 1935 roku. Już na początku kariery związała się z awangardowym środowiskiem artystycznym, które odrzucało akademickie konwencje i aktywnie angażowało się w życie społeczne. Była współzałożycielką Grupy Krakowskiej – jednego z najważniejszych ugrupowań modernistycznych w Polsce. W latach 1934–1939 współpracowała również z eksperymentalnym teatrem Cricot, prowadzonym przez jej brata Józefa Jaremę, gdzie zajmowała się scenografią, kostiumami oraz działaniami performatywnymi.
Od początku swojej drogi artystycznej Jarema czerpała z międzynarodowych nurtów modernizmu, łącząc wpływy postkubizmu, surrealizmu i ekspresjonizmu. Po II wojnie światowej zdecydowanie opowiedziała się za wolnością twórczą, sprzeciwiając się narzuconym przez socrealizm ograniczeniom. Kluczowym momentem w jej pracy był rok 1949, kiedy zaczęła eksperymentować z techniką monotypii. To właśnie ona pozwoliła artystce wyrażać złożoność ludzkiego doświadczenia – także to, co niejednoznaczne, wewnętrznie sprzeczne i trudne do uchwycenia.
Kuratorzy wystawy określają jej język artystyczny mianem „pękniętego modernizmu”. To podejście pokazuje człowieka i jego ciało jako przestrzeń napięć – między jednostką a relacjami społecznymi, między prywatnością a wspólnotą. Ekspozycja została ułożona w logiczny ciąg: od doświadczenia jednostki, przez relacje międzyludzkie i rodzinne, aż po funkcjonowanie w szerszej zbiorowości. Dzięki temu widz może prześledzić, jak w obrazach Jaremy ujawniają się procesy rozpadu, napięcia i próby ich przezwyciężenia.
Szczególne miejsce zajmują późne cykle prac – „Wyrazy”, „Penetracje” i „Filtry”. To właśnie w nich najpełniej widać charakterystyczny styl artystki. Warstwowe monotypie łączą się z malarskimi formami – zarówno geometrycznymi, jak i organicznymi – tworząc dynamiczne, niemal pulsujące struktury. Te kompozycje bardziej sugerują ruch i energię niż statyczny obraz, otwierając nowe możliwości interpretacji relacji człowieka ze światem.
Wystawa pokazuje również prace artystów z Polski, Francji, Szwajcarii i Włoch, z którymi Jarema prowadziła twórczy dialog. Dzięki temu jej dorobek zostaje osadzony w szerszym, międzynarodowym kontekście, bez utraty indywidualnego charakteru.
Po raz pierwszy zaprezentowano także niemal cały księgozbiór artystki – obejmujący katalogi wystaw, tomiki poezji, portfolia i czasopisma, które gromadziła m.in. podczas pobytów w Paryżu. To unikalne uzupełnienie ekspozycji pozwala lepiej zrozumieć jej intelektualne zaplecze oraz sposób myślenia o sztuce.
„Pęknięty modernizm” to nie tylko wystawa, ale próba uchwycenia procesu twórczego artystki, która – mimo trudnych realiów politycznych i choroby – konsekwentnie budowała własny język artystyczny. Jej twórczość pozostaje zapisem odwagi, eksperymentu i nieustannego poszukiwania nowych form wyrazu.
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.
Śledź na bieżąco ➡️ WarsawCity.info – Twój przewodnik po Warszawie! 
Chcesz podzielić się ciekawym newsem lub zaproponować temat? Napisz maila na [email protected]
Jeśli cenisz to, co robimy, pomóż nam działać dalej — wesprzyj naszą działalność!
