Ostatni zamek. Zamczystość polska: od Wawelu do Stobnicy

W Polsce zamki przeżywają niespodziewany renesans. W całym kraju powstają nowe „warownie”, a istniejące obiekty są rozbudowywane i rekonstruowane na niespotykaną dotąd skalę. Mimo rosnącej krytyki i wysokich kosztów, trend ten nie słabnie. Wystawa „Ostatni zamek” przygląda się temu zjawisku i próbuje odpowiedzieć na pytanie: skąd bierze się współczesna fascynacja zamkami?

Ostatni zamek – Zamczystość polska od Wawelu do Stobnicy | Warszawa 2026

Ekspozycja analizuje zamek nie tylko jako formę architektoniczną, ale również jako silny symbol kulturowy. Choć jego pierwotne funkcje – obronna i rezydencjonalna – dawno straciły znaczenie, to warstwa symboliczna wciąż pozostaje żywa. Właśnie na tym styku powstaje napięcie między anachronicznością zamku jako budowli a jego aktualnością jako nośnika znaczeń.

Kuratorzy wprowadzają pojęcie „zamczystości” – czyli sposobu, w jaki postrzegamy zamek nie przez pryzmat historii czy autentyczności, lecz zbiorowych wyobrażeń. W tej perspektywie zarówno Wawel, Zamek Królewski w Warszawie, jak i współczesna Stobnica funkcjonują jako równorzędne manifestacje jednego archetypu. To właśnie analiza tej „zamczystości” pozwala zrozumieć, jak architektura komunikuje określone idee i emocje.

Wystawa skupia się na współczesnych realizacjach, ale pokazuje, że ich źródła sięgają XIX wieku – momentu, w którym ukształtował się język zamku, obecny do dziś. To wtedy zaczęto definiować jego skalę, estetykę, sposób ekspozycji czy podejście do rekonstrukcji – między ruiną a „nowością”.

Ekspozycja wykorzystuje fotografię i sztukę współczesną. Nicolas Grospierre zestawia klasyczne i współczesne zamki, wpisując je w jeden wizualny porządek. Marta Ejsmont koncentruje się na materialności – pokazując, jak stare i nowe budowle zaczynają wyglądać podobnie, niemal „fabrycznie świeżo”. Z kolei Mateusz Pawlukiewicz tworzy wizualny leksykon architektury warownej. Całość uzupełniają makiety, projekty architektoniczne, infografiki oraz rysunki dziecięce.

Kulminacją wystawy jest instalacja „Ostatni zamek”, przygotowana przez kolektyw Turnus i Mariię Kolomiitsevą wraz z zaproszonymi artystami. Projekt dekonstruuje ideę zamku, redukując ją do podstawowego archetypu i pozbawiając tradycyjnych atrybutów – monumentalności, ciężaru i patosu. W efekcie zamek przestaje być niedostępnym symbolem, a staje się formą, z którą można wejść w bezpośrednią relację.

Kurator: Kuba Snopek

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.

Śledź na bieżąco ➡️ WarsawCity.info – Twój przewodnik po Warszawie! 
Chcesz podzielić się ciekawym newsem lub zaproponować temat? Napisz maila na redakcja@warsawcity.info

Jeśli cenisz to, co robimy, pomóż nam działać dalej — wesprzyj naszą działalność! 💛