Nazwa „plamy starcze” może sugerować, że przebarwienia pojawiają się dlatego, że skóra osiągnęła określony wiek. Mechanizm jest jednak bardziej złożony. Zmiany określane tym mianem to najczęściej plamy soczewicowate słoneczne, związane z wieloletnią ekspozycją skóry na promieniowanie ultrafioletowe. Dlatego szczególnie często występują na twarzy, grzbietach dłoni, dekolcie, ramionach i innych miejscach regularnie wystawianych na słońce. Nie każda brązowa plama ma jednak takie samo pochodzenie. Zanim zacznie się myśleć o jej rozjaśnianiu lub usunięciu, trzeba ustalić, z jakim rodzajem zmiany mamy do czynienia.
Dlaczego przebarwienia stają się widoczne po latach?
Skóra wielokrotnie eksponowana na promieniowanie UV stopniowo zmienia sposób produkcji i rozmieszczenia melaniny. Nie zawsze widać to od razu. Ślady skumulowanej ekspozycji mogą pojawić się po wielu latach w postaci płaskich, wyraźnie odgraniczonych plam o barwie od jasnobrązowej do ciemnobrązowej.
Z tego powodu określenie „plamy starcze” jest dość umowne. Bardziej precyzyjna nazwa to plamy soczewicowate słoneczne. Sam wiek zwiększa prawdopodobieństwo ich występowania głównie dlatego, że wraz z upływem czasu rośnie łączna dawka promieniowania UV, z którą zetknęła się skóra.
Zmiany tego typu zwykle utrzymują się również zimą. Mogą nieco blednąć, ale zachowują się inaczej niż piegi, które często stają się wyraźniejsze latem i jaśniejsze w miesiącach o mniejszym nasłonecznieniu.
Najpierw rozpoznanie, później usuwanie przebarwienia
Brązowa plama na skórze nie zawsze jest zmianą soczewicowatą. Podobny wygląd mogą mieć między innymi niektóre rogowacenia łojotokowe, rogowacenie słoneczne, znamiona barwnikowe oraz zmiany wymagające dalszej diagnostyki dermatologicznej.
Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy przebarwienie zmienia wielkość, kształt lub kolor, ma nieregularne granice albo różni się wyraźnie od pozostałych zmian na skórze.
Dermatolog może ocenić zmianę klinicznie oraz przy użyciu dermatoskopu. Jeśli jej obraz nie pozwala na jednoznaczne rozpoznanie, lekarz może zdecydować o dalszej diagnostyce. Dopiero po określeniu charakteru zmiany można rozważać postępowanie nastawione na jej redukcję ze względów estetycznych.
Jak można oddziaływać na plamy soczewicowate?
W dermatologii stosuje się różne sposoby postępowania z przebarwieniami posłonecznymi. Należą do nich preparaty miejscowe, peelingi chemiczne, krioterapia, światło IPL oraz technologie laserowe ukierunkowane na barwnik.
Dobór metody zależy między innymi od rodzaju i głębokości przebarwienia, jego lokalizacji, fototypu skóry oraz reakcji skóry na wcześniejsze procedury. Z tego powodu usuwanie plam starczych powinno poprzedzać rozpoznanie zmiany i ocena skóry, a nie wyłącznie decyzja oparta na jej wyglądzie w lustrze.
Procedury wykorzystujące światło lub laser działają poprzez dostarczenie energii do struktur zawierających barwnik. W zależności od zastosowanej technologii przebarwienie może następnie stopniowo ciemnieć, złuszczać się lub blednąć w czasie gojenia. Możliwe są też przejściowe zaczerwienienie, obrzęk czy zmiana pigmentacji. Przebieg reakcji skóry zależy od użytej metody i indywidualnych cech pacjenta.
Fotoprotekcja pozostaje częścią postępowania
Usunięcie istniejącej plamy nie usuwa historii ekspozycji skóry na promieniowanie UV. Osoba, u której występują liczne plamy soczewicowate, może nadal tworzyć nowe przebarwienia, jeśli skóra otrzymuje kolejne dawki promieniowania.
Dlatego ochronę przeciwsłoneczną traktuje się jako stały składnik postępowania przy przebarwieniach posłonecznych. Obejmuje ona ograniczanie intensywnej ekspozycji na słońce, osłanianie skóry oraz stosowanie preparatów zapewniających ochronę przed promieniowaniem UVA i UVB.
Znaczenie ma także regularna obserwacja skóry. Pojawienie się nowej plamy nie oznacza automatycznie choroby, ale zmiana, która zachowuje się inaczej niż pozostałe, powinna zostać oceniona przez lekarza.
Skóra ma własną historię ekspozycji na słońce
Plamy soczewicowate są jednym z widocznych śladów przewlekłego działania promieniowania UV. Ich obecność nie oznacza, że każda zmiana wymaga leczenia – typowe plamy soczewicowate są zmianami łagodnymi i można pozostawić je bez ingerencji.
Jeżeli wygląd zmiany budzi wątpliwości albo pacjent rozważa redukcję przebarwienia ze względów estetycznych, pierwszym etapem powinno być określenie jego charakteru. W Klinice Krajewski pacjenci mogą skonsultować zmiany barwnikowe z dermatologiem i omówić możliwe sposoby dalszego postępowania po ocenie skóry. Klinika prowadzi diagnostykę dermatologiczną oraz oferuje metody ukierunkowane na redukcję przebarwień, przy czym zakres postępowania lekarz dobiera indywidualnie do rodzaju zmiany i stanu skóry.
